Kamica układu moczowego
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Czy kamica układu moczowego jest częstym schorzeniem?
W ciągu życia choroba dotyczy ponad 10% populacji krajów rozwiniętych.
Jakie są przyczyny występowania kamicy?
Przyczyn jest bardzo dużo, wśród nich są: przyjmowanie małej ilości płynów, zła dieta, nadwaga, infekcje układu moczowego, zaburzenia metaboliczne, choroby gastrologiczne, choroby układowe i neurologiczne, wrodzone zaburzenia układu moczowego, genetyczne defekty enzymów, narażenie zawodowe (ołów, kadm), przyjmowanie niektórych leków i wiele innych. Dokładna ocena lekarska pomaga ustalić przyczynę, jednak czasem pozostaje to niewyjaśnione.
Jakie jest ryzyku nawrotu kamicy po usunięciu/wydaleniu złogu?
Szacuje się, że nawrót choroby dotyczy około 25% przypadków w ciągu 5 lat obserwacji. W połowie przypadków będzie to jedyny nawrót w życiu, ale u 10% pacjentów stwierdza się bardzo częste nawroty.
Czy można zapobiegać tworzeniu się kamieni?
Tak. Najbardziej skuteczne metody zapobiegania nawrotom kamicy można wskazać po wykonaniu dokładnej analizy budowy kamienia, a następnie wykonaniu badań laboratoryjnych krwi i moczu.
Gdy nie znamy dokładnej budowy kamieni, można jedynie zalecić podstawowe działania – jak poniżej.
Profilaktyka nawrotu – ogólne środki zapobiegawcze
- Przyjmowanie min. 2,5-3,0 L płynów, w regularnych odstępach czasu
(aby wydalić min. 2,0-2,5 L moczu w ciągu doby i ciężar właściwy moczu < 1,010) - Unikać napojów słodzonych.
- Ograniczyć spożycie soli (max. 4-5 g/d).
- Ograniczyć spożycie białka zwierzęcego (do 0,8 – 1g/kg mc./dobę).
- Spożywać dużo warzyw i owoców.
- NIE ograniczać, a nawet suplementować wapń (należy spożywać 1 – 1,2 g/d, niedobór wapnia nasila jego metabolizm i zwiększa ryzyko kamicy!).
- Nie stosować preparatów z witaminą C.Unikać nadwagi.
Analiza składu kamienia – gdzie wykonać?
Badanie składu kamieni nie jest refundowane ze środków NFZ. Takie usługi oferują komercyjne laboratoria. Należy zwrócić uwagę na sposób analizy. Najprostsze i najtańsze badania chemiczne nie pozwalają na odpowiedni dobór profilaktyki nawrotu . Należy wykonać badanie metodą spektroskopii podczerwieni (IRS), dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) lub mikroskopii polaryzacyjnej. Pozostałe metody nie są zalecane.
Przykładowo, dobrą analizę złogów można było wykonać w Laboratoriach SYNEVO (np. Tarnów, ul. Westerplatte 27. Cena ok. 100zł.) Ostatnio pojawiły się problemy z dostępnością dokładnych badań kamieni.
Mam wynik badania kamienia – co dalej?
Lekarz zleci odpowiednie badania krwi i moczu. Często konieczna jest dobowa zbiórka moczu do specjalnego pojemnika. Na tej podstawie lekarz zaleci właściwe leki lub dietę.
Badania wykonywane w przypadku kamicy moczowej:
- badanie ogólne i posiew moczu
– wysokie pH sugeruje kamicę struwitową, fosforanowo-wapniową
– niskie pH występuje w kamicy moczanowej
– ureaza przemawia za kamicą struwitową
– kryształy: hexagonalne w kamicy cystonowej, w kształcie wieka od trumny w struwitowej - dobowa zbiórka moczu
pozwala określić stężenie wybranych substancji w moczu i wybrać celowane leczenie zapobiegawcze
– najlepiej wykonana dwukrotnie
– ocenia się objętość całkowitą, pH, stężenia m.in.: wapnia, szczawianów, kwasu moczowego, cytrynianów, sodu, potasu i kreatyniny - badania laboratoryjne krwi
(sód, potas, chlorki, wodorowęglany, wapń, kreatynina, kwas moczowy)
-np. niski potas i wodorowęglany, a wysokie st. chlorków sugeruje tzw. dystalną kwasicę cewkową - stężenie parathormonu
(w przypadku wapnia w górnej granicy lub powyżej normy, nefrokalcynozy, złogów fosforanowo-wapniowych lub hiperkalciurii)
Czy można rozpuścić kamienie lekami?
W większości przypadków leki są nieskuteczne. Wyjątkowo, w przypadku rzadko występujących kamieni z kwasu moczowego, możliwe jest ich całkowite rozpuszczenie. Leczenie bazuje na zmianie odczynu moczu na zasadowy i wymaga codziennych, domowych kontroli testami paskowymi. Dlatego tak ważna jest analiza składu kamienia.
Przykładowe zalecenia dietetyczne
- płyny – korzystne są woda, piwo, wino, sok pomarańczowy
- w przypadku hiperkalcurii
– ograniczenie sodu i białka zwięrzęcego
– nie wolno ograniczać wapnia (paradoksalnie nasila dolegliwości) - w przypadku hiperoksalurii
– zwiększenie spożycia wapnia, które wiąże nadmiar szczawianów
– ograniczenie witaminy C - w przypadku zaburzeń wchłaniania jelitowe należy zredukować szczawiany i tłuszcze w pokarmach
Jak można zauważyć niektóre zalecenia są przeciwstawne – dlatego podstawę stanowi dokładna analiza kamieni i metabolizmu pacjenta.
W nerce stwierdzono drobny kamień – jakie jest ryzyko napadu kolki?
Małe kamienie spoczywające w kielichach nerkowych nigdy nie powodują dolegliwości bólowych. Objawy pojawią się, gdy złóg przemieści się i zablokuje przepływ moczu. W ciągu roku średnie ryzyko wystąpienia objawów szacuje się na około 10-25%, a w ciągu 5 lat objawy wystąpią u połowy osób z kamieniami.
Kiedy wykonuje się operację z powodu kamieni?
Wskazaniami do zabiegu są: blokada odpływu moczu, infekcje, ból, krwiomocz, kamienie o rozmiarze powyżej 15mm lub stopniowo powiększające się kamienie o średnicy 5mm, brak możliwości obserwacji, trudny dostęp do leczenia urologicznego. O kwalifikacji do zabiegu zawsze decyduje lekarz dopiero po pełnej analizie danego przypadku.