Niepłodność
Podstawowe informacje
Niepłodność to niezdolność danej pary do zajścia w ciążę mimo regularnego współżycia przez 12 miesięcy (2–3 razy w tygodniu) , przy braku stosowania środków antykoncepcyjnych. Jeśli partnerka ma powyżej 35 lat – czas ten skraca się do 6 miesięcy. (definicja Światowej Organizacji Zdrowia).
Nawet 15-20% par zmaga się z niepłodnością
Problem niepłodności należy analizować w kontekście danej pary. Statystycznie, przyczyna niepłodności leży w 40% zarówno po męskiej, jak i po żeńskiej stronie, a w 20% zaburzenie dotyczy obojga partnerów. W przypadku niepłodności należy równolegle rozpocząć diagnostykę mężczyzny i kobiety.
Przyczyny niepłodności męskiej
Pozajądrowe
- Niedobory gonadotropin (FSH, LH)
- Nadmiar prolaktyny (hiperprolaktynemia)
- Hipogonadyzm wtórny – np. po urazach mózgu, guzach przysadki, silnym stresie
- Wady wrodzone (np. brak nasieniowodów w przebiegu mutacji CFTR – gen odpowiedzialny za mukowiscydozę)
- Powikłania po zabiegach urologicznych
- Przebyte infekcje (np. chlamydioza, rzeżączka)
Uszkodzenie jąder
- Wnętrostwo (niezstąpienie jąder)
- Urazy jąder, przebyte operacje
- Chemioterapia / radioterapia
- Choroby genetyczne (np. zespół Klinefeltera, mikrodelecje AZF)
Środowiskowe
- Przegrzewanie jąder (częste sauny, laptop na kolanach, ciasna bielizna)
- Nadużywanie alkoholu, sterydów anabolicznych, marihuany
- Praca w wysokiej temperaturze (np. hutnicy, kucharze)
- Ekspozycja na pestycydy, metale ciężkie, rozpuszczalniki organiczne
Diagnostyka męskiej płodności – jak wygląda?
1. Wywiad lekarski i badanie fizykalne
Androlog zapyta o czas trwania starań o dziecko, przebyte choroby, urazy, styl życia, libido, obecność żylaków powrózka, budowę jąder.
2. Podstawowe badania
- Spermiogram (minimum 2 razy, w odstępie 2–3 tygodni)
- Badania hormonalne: FSH, LH, testosteron, prolaktyna, TSH
- USG moszny i jąder (ocena objętości, obecność żylaków, torbieli)
3. Zaawansowana diagnostyka
- Fragmentacja DNA plemników – pomocne przy nawracających poronieniach
- Test MAR/IBT – wykrywanie przeciwciał przeciwplemnikowych
- Badania genetyczne – kariotyp, mikrodelecje Y, mutacja CFTR
4. Specjalistyczne techniki laboratoryjne
- Testy żywotności plemników
- Ocena reakcji akrosomalnej
- Selekcja plemników do zabiegów ICSI
Badanie nasienia (seminogram, spermiogram) – instrukcja
Nasienie na badanie należy oddać w całej objętości, w wybranych laboratoriach (najlepiej na miejscu, do specjalnego pojemnika). Konieczna jest wstrzemięźliwość seksualna (minimum 2 dni, lecz nie dłuższej niż 7 dni).
Przed oddaniem nasienie należy powstrzymać się od spożywania alkoholu i paleniu tytoniu. Po infekcji z gorączką należy odczekać minimum 14 dni, gdyż gorączka bardzo negatywnie wpływa na parametry nasienia.
W badaniu ocenia się m.in. liczbę, jakość, żywotność plemników. Na wynik oczekuje się około 3 dni robocze.
Leczenie niepłodności męskiej – jakie są możliwości?
Styl życia a płodność – jak sobie pomóc?
- Utrzymuj zdrową masę ciała
- Rzuć palenie i ogranicz alkohol
- Unikaj stresu i zadbaj o sen
- Nie przegrzewaj jąder – unikaj sauny, gorących kąpieli, ciasnych spodni
- Regularnie uprawiaj umiarkowaną aktywność fizyczną
- Zadbaj o dietę bogatą w cynk, selen, witaminy z grupy B
Najczęściej zadawane pytania dotyczące niepłodności męskiej
- Czy problem z zajściem w ciążę zawsze oznacza, że coś jest „nie tak” ze mną lub partnerką?
- Nie. O niepłodności mówimy dopiero wtedy, gdy para regularnie współżyje przez co najmniej 12 miesięcy (lub 6 miesięcy, jeśli partnerka ma powyżej 35 lat) i mimo to nie dochodzi do ciąży. Wcześniejsze trudności mogą być naturalne – zwłaszcza jeśli współżycie jest nieregularne lub cykle partnerki są niestabilne.
- Jak wygląda badanie nasienia? Czy jest bolesne lub krępujące?
- Badanie jest całkowicie bezbolesne i przeprowadzane w dyskretnych warunkach. Pobrany materiał (ejakulat) oddaje się drogą masturbacji w specjalnym pomieszczeniu w laboratorium. Ważne, by zachować wstrzemięźliwość seksualną przez 2–7 dni przed badaniem.
- Co oznacza „zły” wynik spermiogramu? Czy oznacza, że jestem bezpłodny?
- Nie. Pojedynczy, nieprawidłowy wynik nie przesądza o niepłodności. Parametry nasienia mogą się wahać, dlatego zawsze wykonuje się co najmniej dwa badania. Dodatkowo, nawet przy bardzo obniżonych parametrach często udaje się uzyskać ciążę – naturalnie lub z pomocą technik wspomaganego rozrodu.
- Czy styl życia naprawdę ma wpływ na płodność?
- Tak – i to bardzo duży. Palenie papierosów, nadwaga, przegrzewanie jąder, stres, brak snu, niezdrowa dieta, alkohol, sterydy anaboliczne – wszystkie te czynniki mają udowodniony, negatywny wpływ na jakość nasienia. Zmiana stylu życia może czasem poprawić wyniki nawet bez leczenia farmakologicznego.
- Czy można poprawić jakość nasienia poprzez suplementy?
- W niektórych przypadkach – tak. Suplementy zawierające antyoksydanty (np. witamina E, C, selen, cynk, koenzym Q10, L-karnityna) mogą wspierać funkcję plemników, ale ich skuteczność jest największa wtedy, gdy są dobrane indywidualnie. Samodzielne przyjmowanie przypadkowych preparatów nie zawsze przynosi efekt.
- Czy niepłodność męska może być uleczalna?
- W wielu przypadkach – tak. Jeśli przyczyna jest odwracalna (np. żylaki powrózka nasiennego, zaburzenia hormonalne), odpowiednie leczenie może doprowadzić do znacznej poprawy parametrów nasienia. W innych sytuacjach można wykorzystać metody wspomaganego rozrodu, np. ICSI z pobranych plemników.
- Czy stres może wpływać na płodność?
- Tak. Przewlekły stres może wpływać negatywnie na poziom hormonów, jakość nasienia i libido. Warto zadbać o równowagę psychiczną – relaks, sen, aktywność fizyczna i wsparcie psychologiczne również mają znaczenie.
- Czy po chemioterapii można jeszcze zostać ojcem?
- Chemioterapia i radioterapia mogą uszkodzić komórki produkujące plemniki. W wielu przypadkach płodność po leczeniu onkologicznym ulega znacznemu pogorszeniu lub zanika całkowicie. Dlatego mężczyźni przed planowaną terapią powinni zabezpieczyć materiał genetyczny (bank nasienia). Jeśli tego nie zrobili, możliwe jest jeszcze pobranie plemników bezpośrednio z jąder, jeśli istnieją zachowane ogniska spermatogenezy.
- Czy niepłodność męska może być dziedziczna?
- Czasami tak. Niektóre zaburzenia genetyczne (np. mikrodelecje regionu AZF chromosomu Y czy zespół Klinefeltera) mogą być przyczyną niepłodności i mogą być dziedziczone. Dlatego u mężczyzn z ciężką oligozoospermią lub azoospermią zaleca się badania genetyczne.
- Czy warto się badać, jeśli partnerka jest pod opieką ginekologa?
- Zdecydowanie tak. Diagnostyka niepłodności powinna zawsze dotyczyć obojga partnerów. U partnerki można wykonać szereg badań, ale bez oceny nasienia mężczyzny nie można postawić pełnej diagnozy. Spermiogram to szybkie, nieinwazyjne i tanie badanie, które dostarcza kluczowych informacji.
Podsumowanie
Niepłodność męska to coraz częstszy problem, ale dzięki postępowi medycyny mamy dziś szerokie możliwości diagnostyczne i terapeutyczne. Kluczowe jest wczesne zgłoszenie się do specjalisty – androloga, który pomoże zidentyfikować przyczynę i zaproponować najskuteczniejsze leczenie.
Nie zwlekaj – im szybciej rozpoczniesz diagnostykę, tym większe są szanse na sukces.
Umów się na wizytę
W gabinecie w przychodni EUROMED oferujemy pełną diagnostykę męskiej płodności:
✔ Spermiogramy wg WHO
✔ Konsultacje andrologiczne
✔ USG moszny i jąder
✔ Badania hormonalne i genetyczne
✔ Leczenie farmakologiczne i skierowania na zabiegi