Powiększenie prostaty
Podstawowe informacje na temat łagodnego rozrostu gruczołu krokowego
Prostata (inaczej gruczoł krokowy lub stercz) to narząd zlokalizowany tuż pod pęcherzem moczowym. Występuje u każdego mężczyzny i odpowiada m.in. za produkcję składników męskiego nasienia. Prostata otacza cewkę moczową , dlatego zmiany gruczołu krokowego często objawiają się zaburzeniami ze strony dolnych dróg moczowych.
Objawy
Powiększenie prostaty (w skrócie BPH, od Benign Prostatic Hyperplasia) skutkuje wystąpieniem tzw. przeszkody podpęcherzowej, cewka moczowa jest uciśnięta, mocz wypływa wolniej, pęcherz nie opróżnia się całkowicie. Powoduje to nasilenie częstotliwości oddawania moczu, przebudowę ścian pęcherza i stopniowo zmienia się funkcjonowanie mięśnia wypieracza moczu. Zmiany mogą być nieodwracalne. Na skutek powiększenia prostaty może dojść do całkowitego zatrzymania moczu (konieczne będzie założenie cewnika) lub uszkodzenia nerek (w skrajnych przypadkach trwałego uszkodzenia nerek wymagającego leczenia dializami). BPH może skutkować nawrotowymi zakażeniami układu moczowego, powstaniem kamicy pęcherza, wystąpieniem krwiomoczu.
U osoby młodej prostata ma wielkość orzecha włoskiego (ok 20-25ml), niestety wraz wiekiem powiększa się osiągając niekiedy rozmiary ponad 100ml. Powiększenie gruczołu krokowego dotyka około 50% mężczyzn w wieku do 60 lat, a po 80 roku życia występuje już u 90%.
Objawy z dolnych dróg moczowych
Objawy podrażnienia pęcherza
- Częstomocz
- Oddawania moczu w nocy
- Parcie na mocz
- Brak możliwości wstrzymania potrzeby
- Nietrzymanie moczu
- Ból
Objawy przeszkodowe
- Słaby strumień moczu
- Przerywany strumięń moczu
- Wydłużenie czasu oddawania moczu
- Wyczekiwanie na mikcję
- Uczucie niepełnej mikcji
- Wykapywanie z cewki po mickji
Diagnostyka
Badania zazwyczaj rozpoczyna się po 45. roku życia. Diagnostyka objawów ze strony dolnych dróg moczowych składa się z:
- dokładnego wywiadu lekarza urologa,
- badania fizykalnego (per rectum),
- dodatkowych badań krwi i moczu (PSA całkowite, badanie ogólne i posiew moczu, kreatynina)
- badań urodynamicznych (przepływ cewkowy, pomiar zalegania)
- badania USG układu moczowego
Badanie PSA
PSA (swoisty antygen prostaty) to proste badanie z krwi, które pozwala na wykrywanie raka prostaty zanim pojawią się objawy. PSA całkowite nie powinno przekraczać 4,0 ng/ml.
Podwyższone PSA nie zawsze oznacza raka prostaty!
PSA może być podniesione również z innych przyczyn, np. w stanie zapalnym. Dlatego w przypadku niewielkiego wzrostu PSA i braku odchyleń w badaniu per rectum najpierw warto powtórzyć badanie, optymalnie po około dwóch miesiącach.
Leczenie
Leczenie powiększenia prostaty ma na celu zmniejszenie objawów ze strony dróg moczowych, zapobieganie postępowi choroby, w tym zatrzymaniu moczu, zapobieganie powikłaniom takim jak nietrzymanie moczu, krwiomocz, kamica pęcherza, uszkodzenie nerek.
Leczenie farmakologiczne
Ma zastosowanie w przypadku umiarkowanych lub ciężkich objawów BPH, o ile nie stwierdza się konieczności leczenia operacyjnego. Leczenie jest długie i wiąże się ciągłym przyjmowaniem leków. Zwykle wystarczy jeden lek, ale czasem urolog przepisze nawet 3 preparaty. W leczeniu wykorzystuje się leki:
- alfa-blokery – działają szybko, po kilku dniach stosowania poprawiają komfort, mogą powodować zawroty głowy, obniżenie ciśnienia tętniczego, problemy z wytryskiem nasienia
- inhibitory 5-alfa-reduktazy – leki o działaniu hormonalnym powodują zmniejszenie objętości prostaty , obniżenie PSA we krwi i zmniejszają ryzyko zatrzymania moczu, niestety efekty obserwuje się dopiero po kilku miesiącach stosowania, mogą powodować obniżenie popędu płciowego i pogorszenie erekcji
- antycholinergiki i mirabegron – stosowane w przypadku nasilonych objawów podrażnieniowych, zmniejszają częstość oddawania moczu i redukują parcia na mocz, mogą powodować suchość ust, zaparcia, zwiększać zaleganie moczu.
- inhibitory fosfodiesterazy – stosowane typowo w przypadku zaburzeń erekcji, ale wykazano, że poprawiają objawy powiększenia prostaty, mogą być bardzo przydatne w przypadku współwystępowania tych schorzeń
Leczenie operacyjne
Dostepne w przypadku umiarkowanych lub ciężkich objawów BPH, jeżeli pacjent nie toleruje leczenia farmakologicznego lub jest ono nieskuteczne, a także, gdy wystąpią tzw. bezwzględne wskazania do zabiegu:
- zatrzymanie moczu (nawrotowe, mimo leczenia farmakologicznego)
- kamica pęcherza moczowego
- nawracające zakażenia układu moczowego
- nawracający krwiomocz
- niewydolność nerek (lub utrudnienie odpływu z górnych dróg moczowych)
Obecnie dostępnych jest wiele metod leczenia operacyjnego powiększenia prostaty, generalnie ich zasada jest podobna – usuwa się nadmiar wewnętrznej części prostaty, który blokuje odpływ moczu. W większości przypadków konieczne jest znieczulenie podpajęczynówkowe (potocznie „od pasa w dół”) oraz przerwanie leków przeciwzakrzepowych.
Jeżeli tylko do możliwe, zabiegi wykonuje się małoinwazyjnie przez cewkę moczową, specjalnym instrumentem (endoskopem). Nie przecina się skóry, jedynie przez cewkę po kawałku usuwa się nadmiar prostaty przy pomocy lasera lub elektrokoagulacji. W indywidualnych przypadkach może być jednak konieczna klasyczna operacja. Skutkiem zabiegów może być problem z uzyskaniem wytrysku nasienia (nie ma to negatywnych następstw zdrowotnych) lub bardzo rzadko nietrzymanie moczu. Efekty zabiegu utrzymują się długo, nawet 10-20 lat.
Profilaktyka
Ponieważ powiększanie się gruczołu krokowego następuje z wiekiem nie dysponujemy szczególnie skutecznymi środkami zapobiegawczymi. Niemniej jednak, wykazano, że zdrowy styl życia, zbliansowana dieta bogata w warzywa i owoce, aktywność fizyczna i unikanie używek korzystnie wpływają na zdrowie układu moczowo-płciowego.
Na rynku dostępne są liczne suplementy diety. Badania naukowe potwierdziły skuteczność palmy sabałowej w leczeniu objawów z dolnych dróg moczowych, przy całkowitym braku skutków ubocznych.
Pacjenci szukający jeszcze bardziej naturalnych sposobów leczenia powinni zainteresować się pestkami dyni.